Tuinenparken en voedseltuinen
Advies aan: College van B&W
Fase van het project: Ongevraagd advies
Datum: 14 mei 2024
Kopie aan: Taskforce Burgerberaad CO2
Inleiding
U heeft op 28 maart 2024 besloten, van de adviezen Burgerberaad CO2 reductie, het advies 21 Groen/Groente buurttuinen over te nemen en verder uit te werken. Het Platform Groen geeft hierbij een aanzet voor deze uitwerking. Daartoe is ook een eerste inventarisatie gemaakt van de veelheid aan gemeenschappelijke tuinen in Haarlem.
Ons advies is ‘Stel ruimte beschikbaar voor diverse typen gemeenschappelijke tuinen en waarborg het voortbestaan van bestaande tuinenparken’.
Tuinenparken en voedseltuinen
Van oudsher wordt in Haarlem gemeenschappelijk op gemeentegrond getuinierd in volks-, school, en doetuinen. De Omgevingsvisie Haarlem 2045 noemt volkstuinen vanwege de van oudsher belangrijke sociale functie en het samen bezig zijn met planten en bloemen in stad, buurt en wijken van Haarlem (onder 9.2. Uitwerking versterken sociaal weefsel).
Naast de traditionele volkstuinen zijn er in Haarlem ook de wat meer kleinschalige doetuinen (maximaal 5 x 5 m per gebruiker) en buurttuinen ontstaan.
Voor het vervolg van dit advies duiden we al deze tuinen aan als tuinenparken.
Naast het sociale aspect zoals aangegeven in de Haarlemse Omgevingsvisie leveren tuinenparken een belangrijke kwaliteitsimpuls aan de bestaande of verder te ontwikkelen gemeentelijke groenstructuur en zijn ze goed voor de biodiversiteit.
Waar het accent vroeger in volkstuinen vooral lag op eigen voedselproductie is dat verbreed naar meer natuurlijk tuinieren en de toepassing van steeds meer bloeiende en vruchtdragende planten die van belang zijn voor insecten en vogels. In de gemeente Haarlem bestaat een grote diversiteit aan tuinenparken, waar buurtbewoners elkaar ontmoeten en samenwerken. Voor meer groen en bloemen in en om de stad, voor biodiversiteit en voor een positief effect op het klimaat.
Daarnaast zijn er de voedseltuinen, vaak voortkomend uit particulier initiatief waarbij het accent minder ligt op tuinieren in verenigingsverband op een eigen stukje grond zoals bij de tuinenparken, maar op duurzame en ecologische verantwoorde voedselproductie. Daarbij kan sprake zijn van een bedrijf, coöperatie of een andere vorm waarbij de rode draad steeds is het betrekken van buurt-en wijkbewoners bij het kweken van gezonde voedselgewassen van dichtbij.
Tuinenparken en voedseltuinen zorgen behalve voor meer groen en biodiversiteit ook voor plezier en verbinding. Groen en bloemen maken de buurt en de stad echt leefbaar.
Hoofdlijnen beleid gemeente
Huidig gemeentelijk beleid:
• De Omgevingsvisie Haarlem 2045, waarin de sociale waarde van volkstuinen wordt erkend.
• B & W Besluit van 19 maart 2019 waarin in de bij dat besluit behorende bijlage genoemde volkstuinen, schooltuinen -en doetuinen als strategisch vastgoed worden verklaard.
• En de in dat besluit vastgelegde beleidslijn volkstuinverenigingen binnen een ontwikkelzone bij het het (gedeeltelijk) verplaatsen compensatie aan te bieden.
Rol gemeente bij uitgifte tuinenparken
Tuinieren in gemeentelijke tuinenparken en voedselparken is juridisch en fysiek mogelijk als sprake is van een uitgifteovereenkomst tussen gemeente en tuingebruikers. Dat zijn in de meeste gevallen verenigingen of stichtingen, die op hun beurt de tuinuitgifte aan leden en/of andere betrokkenen op zich nemen. Zo kunnen de wederpartijen van de gemeente hun organisatorische en praktische zaken zelf regelen waarmee continuïteit, betrokkenheid en een sociaal optimaal gebruik en beheer van gemeentegrond gewaarborgd worden.
Toch is die afhankelijkheid van de gemeente een bron van zorg voor huidige tuinenparken en hun gebruikers nu de druk op de openbare ruimte ten bate van woningbouw en infrastructuur steeds groter wordt en indien het huidig beleid gericht op het waarborgen van tuinenparken in de toekomst zou worden omgebogen.
Noodzaak behoud en uitbreiding
Het Platform Groen is bezorgd dat door de druk op de gemeentelijke ruimte tuinenparken verdwijnen en ook de mogelijkheden voor de vestiging en verdere ontwikkeling van nieuwe tuinlocaties niet meer mogelijk is. Tuinenparken die gebruikt worden door bewoners om gemeenschappelijk bloemen en planten te telen dragen bij aan de integrale Omgevingsvisie opgaven:
• Versterken aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen
• Versterken sociaal weefsel (sociale cohesie)
• Klimaatbestendig Haarlem
• Gezonde stad voor mens en dier (welzijn)
• Energietransitie in Haarlem
• Duurzame stad
Geconstateerd wordt dat:
Er veel vraag is naar ruimte om individueel of gezamenlijk te tuinieren. Bij de in Haarlem werkzame Stichting Doetuinen staan ca 300 personen op de wachtlijst voor een tuin van 5 x 5 m2 (situatie 2024).
• Bij het maken van nieuwe stedelijke plannen niet altijd rekening wordt gehouden met het huidig beleid gericht op het veiligstellen beleid behoud van bestaande tuinen
• Bij de nieuwe inrichting van de openbare ruimte het in die ruimte tuineren door buurtbewoners geen onderwerp is waaraan gedacht wordt en er dus ook geen ruimte voor beschikbaar wordt gesteld.
• Bij gebiedsontwikkeling de verplichting om de grote platte daken van nieuwe gebouwen geheel of gedeeltelijk voor tuinieren in te richten ontbreekt.
• Bij gemeentelijke beplantingsplannen niet dan wel zeer weinig gedacht wordt aan het planten van bomen en struiken met eetbare vruchten. Denk aan bomen met klein fruit, notenbomen en bessenstruiken voor openbaar gebruik.
Zo leren de bewoners meer over het verbouwen van lokaal en gezond eten. Door er informatie aan toe te voegen wordt het initiatief nóg sterker.
Inhoudelijk is er een spanning: de verschillende soorten tuinen onttrekken m2 aan de openbare ruimte en maken dat het gemeenschappelijk tuingebruik een meer privaat karakter krijgt. Er komen ook mengvormen voor waarbij er openingstijden zijn voor de wandeling van omwonenden en sluitingstijden om vandalisme te voorkomen. De vraag is welke ruimten in aanmerking kunnen komen voor welke vorm van tuinieren?
Visie gemeentelijke politiek
In het partijprogramma van de PvdA staat:
- We maken het voor bewoners makkelijker om groen te adopteren of te starten met stadstuintjes, collectieve moestuinen en geveltuintjes. We zorgen ook voor meer Doe-Tuinen.
- Voor de groene zoom rondom Schalkwijk willen we met bewoners een toekomstvisie opstellen. Hierin onderzoeken we hoe we de ecologie van de groene zoom kunnen versterken en of we de ruimte willen inzetten voor andere functies zoals volkstuinen en sporten & bewegen. We kijken hierbij vooral naar de wensen van bewoners zelf.
GroenLinks wil een duurzaam voedselsysteem voor mens, dier en planeet realiseren. Bijvoorbeeld door het ondersteunen van stadslandbouw-initiatieven, lokale voedselvoorziening en het stimuleren van schooltuinen voor alle kinderen. Zij is op zoek naar initiatiefnemers van stadslandbouw, buurttuinen en lokale voedselproductie. GroenLinks wil dat er vanuit de gemeente structurele aandacht komt voor de transitie naar duurzaam voedsel.
D66 komt graag in contact met mensen die goede ideeën hebben om gezondere en duurzame voeding beschikbaar te maken voor alle Haarlemmers. Ideeën die de gemeente (mede) kan oppakken om de stad beter en groener te maken.
Welke partijen willen zich ook inzetten voor meer tuinen voor het telen van voedsel in Haarlem?
Overwegende dat:
- In het Coalitieakkoord 2022-2026 Haarlem met PvdA, GroenLinks, D66, CDA en Actiepartij
niet gesproken wordt over tuinenparken, stadslandbouw, doetuinen of andere tuinen om te tuinieren in de stad.
- Het een goede zaak is dat ook het voedselsysteem op de agenda staat. Voedselproductie en consumptie behoren tot de belangrijkste oorzaken van klimaatverandering en natuurverlies wereldwijd. De toekomstige voedselzekerheid is zelfs in gevaar door verlies van biodiversiteit. Daarom is een omslag naar een klimaatvriendelijke en natuurpositieve landbouw en voedselconsumptie net zo noodzakelijk als het afbouwen van fossiele brandstoffen. Ook in Haarlem heeft dit beleid nadrukkelijk een plek gekregen.
Voordelen van de eetbare stad zijn o.a.:
- Verbetering van het stadsklimaat door meer groene oppervlakken
- Lagere kosten voor groenonderhoud
- Actieve, betrokken en gezonde burgers
- Educatie aan kinderen en volwassenen over de wijze waarop groente en fruit groeit
- Bevorderen van het telen van vergeten groente- en fruitsoorten
- Voorbeeldfunctie van duurzame teeltwijzen
- Nieuwe verbijzonderingen en kwaliteiten in de publieke ruimte
- Verbetering van de biodiversiteit
- CO2-lagere aanvoer van voedsel
Snippergroen en tijdelijk groen
Groene initiatieven in wijk of stad kunnen ook kleinschalig zijn mist daarvoor geschikte ruimte voor wordt geboden.
Doetuinen hebben zich door de kleine uitgifte percelen ook bewezen als goede basis om te komen tot vergroening en bestendig medegebruik van kleine en op het eerste gezicht vergeten stukken gemeentegrond. De Stichting Doetuinen kan een kader bieden om eea te organiseren. Zelfs tijdelijke tuinenparken zijn onder voorwaarden mogelijk hoewel dat niet de eerste keuze zal zijn voor doetuiniers. Er is een doetuinen-eisen- en wensenlijstje.
Zo kan de stad op meer plaatsen letterlijk en figuurlijk tot bloei komen mits buurtbewoners de stap willen en kunnen nemen om er iets van te maken. Ook andere, meer ongeorganiseerde vormen van buurttuinieren zijn mogelijk als de juiste mensen zich aanbieden en de gemeente bereid is dit praktisch en juridisch te faciliteren.
Advies
Het Platform Groen adviseert
- De planologishe bescherming van tuinenparken en voedseltuinen zodanig te verstevigen dat hun voortbestaan is gewaarborgd.
- Bij ruimtelijke ontwikkeling (bv ontwikkelzones) bestaande tuinparken te handhaven en te onderzoeken waar uitbreiden mogelijk is met nieuwe tuinenparken, volks/doetuinen en bloementuinen.
- Op enkele locaties de bestaande gemeentelijke verharding en groene ruimte beschikbaar te stellen voor tuinenparken.
- Voor het einde van de regeerperiode van de huidige coalitie een besluit te nemen over het beschikbaar stellen van ruimte voor diverse vormen van tuinen.
Hiermee worden zowel de sociale functie als de vele ecosysteemdiensten die het kweken van voedselgewassen en bloemplanten op deze tuinen in de openbare ruimte leveren versterkt. Hiermee wordt een steviger positie voor Groen in de stad bereikt.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Beschrijving
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Duurzaam
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
